Pieśni neapolitańskie — wyjaśnienie

Czym jest pieśń neapolitańska

Termin ten obejmuje tradycyjne pieśni w języku neapolitańskim i Wikipedia jasno stwierdza, że każda z nich jest napisana i wykonywana w tym języku. Zazwyczaj śpiewa je solowy głos męski, choć wykonują je również solistki, a do typowych form należą pieśń miłosna i serenada. To odmienna tradycja niż opera: pieśni istnieją samodzielnie, bez otaczającej je fabuły — dlatego tak łatwo wpisują się między arie.

Konkurs Piedigrotta

Według tego samego artykułu lata trzydzieste XIX wieku uczyniły pieśń neapolitańską instytucją za sprawą corocznego konkursu na nowe utwory, organizowanego wraz ze świętem Piedigrotta, które czci Madonnę di Piedigrotta, kościół w Mergellinie w Neapolu. Pierwszym zwycięzcą było „Te voglio bene assaje”, tradycyjnie przypisywane Gaetano Donizettiemu, choć artykuł z 1984 roku nie znalazł na to historycznych dowodów. Święto odbywało się regularnie aż do porzucenia go w 1950 roku, a późniejsze pieśni również stały się klasykami.

’O sole mio

’O sole mio pochodzi z 1898 roku. Słowa napisał Giovanni Capurro, a muzykę przypisuje się Eduardo di Capui, choć jak dodaje Wikipedia, wyrok sądu w Turynie z 2002 roku potwierdził roszczenie Alfreda Mazzucchiego o współautorstwo niektórych utworów di Capui. Tytuł oznacza „moje słońce”. Wśród wykonawców znaleźli się Luciano Pavarotti, Enrico Caruso, Beniamino Gigli, Andrea Bocelli i Mario Lanza, a Pavarotti zdobył w 1980 roku nagrodę Grammy za najlepszy klasyczny występ wokalny za swoją wersję. To pieśń, którą cała trójka śpiewała razem podczas rzymskiego koncertu w 1990 roku.

Funiculì, Funiculà

Luigi Denza skomponował melodię w 1880 roku w Castellammare di Stabia, swoim rodzinnym mieście, jak podaje Wikipedia, a dziennikarz Peppino Turco dostarczył słowa, rzekomo prowokując powstanie utworu jako żart. Rok ten oznaczał uruchomienie pierwszej kolei linowej na Wezuwiusz, którą pieśń sławi. Po raz pierwszy zaśpiewano ją w hotelu w Castellammare di Stabia, a następnie trafiła na festiwal Piedigrotta. Neapolitańskie wersy Turca przedstawiają młodzieńca, który porównuje swoją ukochaną do wulkanu i prosi ją, by pojechała z nim na krawędź krateru.

Jak tenorzy roznieśli pieśni po świecie

Wikipedia przypisuje emigrantom z Neapolu i południowych Włoch, w okresie od około 1880 do 1920 roku, rozprzestrzenienie tych pieśni po całym świecie. Na początku XX wieku tenor Enrico Caruso śpiewał muzykę swojego rodzinnego miasta jako bisy w Nowym Jorku, w Metropolitan Opera, i nagrał wiele z tych pieśni. Nagrania te weszły do standardowego repertuaru tenorów operowych; artykuł wymienia Beniamina Gigliego, Franco Corellego, Maria Del Monaco, Giuseppe Di Stefano i Tita Schipę wśród śpiewaków, którzy poszli w jego ślady.

Co wnosi mandolina

Strona rezerwacyjna wymienia zespół kameralny złożony z fortepianu, kontrabasu i mandoliny. Wikipedia opisuje mandolinę jako instrument szarpany z rodziny lutni, najczęściej z czterema chórami podwójnych strun strojonych jak skrzypce. Mandolina neapolitańska ma okrągły, miskowaty tył, pochodzący z połowy XVIII wieku. Ponieważ jej dźwięki szybko wybrzmiewają, muzycy stosują tremolo — szybkie szarpanie jednej lub kilku par strun — aby je podtrzymać, co nadaje neapolitańskim akompaniamentom ich migotliwy blask.

Na koncercie we Florencji

Strona rezerwacyjna wymienia ’O sole mio i Funiculì, Funiculà wśród neapolitańskich pieśni, obok arii opartych na La traviata, Rigoletto i Tosca. Programy się zmieniają i żadna pieśń nie jest gwarantowana na dany wieczór. Wikipedia podaje, że wszystkie neapolitańskie pieśni są śpiewane w języku neapolitańskim, więc słowa mogą brzmieć nieznajomo nawet dla kogoś, kto zna arie operowe. Melodie nie wymagają tłumaczenia i właśnie w tym tkwi sens ich uwzględnienia.

Czytaj dalej: Koncert operowy we Florencji