Florencja: miejsce, gdzie narodziła się opera

Krąg w domu Bardiego

Jak podaje Wikipedia, we Florencji hrabia Giovanni de’ Bardi gościł w swoim domu humanistów, muzyków, poetów i myślicieli, a ten krąg znany jest jako Camerata Florencka lub Camerata de’ Bardi. Pierwsze udokumentowane spotkanie odbyło się 14 stycznia 1573 roku, a największą aktywność grupa przejawiała w latach 1577–1582. Do najbardziej znanych członków poza Bardim należeli Giulio Caccini, Pietro Strozzi i Vincenzo Galilei, ojciec Galileusza. Poeta Ottavio Rinuccini, który później napisał pierwsze libretta operowe, być może brał udział w spotkaniach jako młody człowiek.

Czego pragnęli

Grupa uważała, że muzyka uległa zepsuciu, a ożywienie starożytnych form greckich mogłoby poprawić zarówno muzykę, jak i społeczeństwo. Jej eksperymenty dotyczyły głównie greckiego stylu dramatycznego, a krytykowano polifonię — w której kilka linii melodycznych brzmi jednocześnie — za zaciemnianie śpiewanego tekstu. Wikipedia cytuje cel grupy jako poszukiwanie środków, by przybliżyć muzykę do tej z czasów klasycznych. Powstały w ten sposób styl solowy stawiał słowa na pierwszym miejscu, a wypróbowany na scenie stał się operą.

Nowy sposób śpiewania

Eksperymenty doprowadziły do stile recitativo — stylu śpiewanej mowy, który później ściśle związał się z operą. Wczesny styl solowy nazywano monodią. Wikipedia wskazuje Emilia de’ Cavalieriego jako pierwszego, który użył nowego stylu recytatywnego. Opera używa recytatywu do dziś: Wikipedia opisuje go jako fragmenty napędzające akcję, śpiewane w stylu mającym naśladować i podkreślać intonację mowy, przeplatane ariami, w których postać zatrzymuje się, by wyrazić uczucie w bardziej uporządkowanej melodii.

Dafne, pierwsza opera

W 1598 roku, jak podaje Wikipedia, Jacopo Peri i Ottavio Rinuccini wystawili Dafne, którą artykuł opisuje jako pierwszą operę, choć jej muzyka zaginęła. Artykuł o operze dodaje, że utwór powstał około 1597 roku i został wystawiony we Florencji rok później. Ponieważ Dafne zachowała się jedynie w opisach, dziełem, na które zwykle wskazuje historia opery, jest następne — zachowane zarówno pod względem słów, jak i muzyki.

Euridice w Palazzo Pitti

Euridice Periego, do libretta Rinucciniego opartego na księgach X i XI Metamorfoz Owidiusza, została po raz pierwszy wykonana 6 października 1600 roku w Palazzo Pitti we Florencji, a sam Peri śpiewał partię Orfeusza. Wikipedia podaje, że powstała z okazji ślubu króla Henryka IV Francuskiego i Marii Medycejskiej, i nazywa ją pierwszym takim dramatem muzycznym, który przetrwał do naszych czasów. Giulio Caccini napisał własną Euridice do tego samego libretta i opublikował ją wcześniej.

Miejsca, które przetrwały

Palazzo Pitti wciąż stoi. W 1565 roku, jak podaje Wikipedia, Cosimo I de’ Medici zlecił Giorgiowi Vasariemu budowę przejścia łączącego Palazzo Vecchio i Palazzo Pitti, którego część biegnie nad Ponte Vecchio. Cattedrale dell’Immagine, gdzie odbywa się koncert Nessun dorma, znajduje się niedaleko od tego mostu. Nie usłyszysz oryginalnego wykonania Periego, ale możesz stanąć w tej samej części miasta, gdzie po raz pierwszy zaśpiewano nowy styl.

Od Florencji do arii, które słyszysz dziś

Opera rozprzestrzeniła się z Florencji po całych Włoszech i dalej, a arie na koncercie pochodzą z znacznie późniejszych czasów. Wikipedia umieszcza pierwsze wykonania La traviaty i Rigoletta w La Fenice w Wenecji, odpowiednio w 1853 i 1851 roku, a Toski w Teatro Costanzi w Rzymie w 1900 roku. Turandot pojawiła się następnie w La Scala w Mediolanie w 1926 roku. Żadna z nich nie zaczęła się we Florencji, dlatego koncertu najlepiej słuchać jako hołdu dla formy, którą to miasto wynalazło.

Czytaj dalej: Koncert operowy we Florencji