Florence: waar de opera begon

De kring in het huis van Bardi

In Florence, aldus Wikipedia, verwelkomde graaf Giovanni de’ Bardi humanisten, musici, dichters en denkers in zijn huis, en de kring staat bekend als de Florentijnse Camerata of de Camerata de’ Bardi. De eerste gedocumenteerde bijeenkomst vond plaats op 14 januari 1573, en het gezelschap was het meest actief van 1577 tot 1582. Bekende leden naast Bardi waren Giulio Caccini, Pietro Strozzi en Vincenzo Galilei, de vader van Galileo. De dichter Ottavio Rinuccini, die later de eerste operalibretti schreef, heeft mogelijk als jonge man deelgenomen.

Wat zij wilden

De groep was van mening dat de muziek was bedorven en dat het nieuw leven inblazen van antieke Griekse vormen zowel de muziek als de samenleving kon verbeteren. Hun experimenten betroffen grotendeels de Griekse dramatische stijl, en zij bekritiseerden de polyfonie, waarbij meerdere stemmen tegelijk klinken, omdat die de gezongen tekst vertroebelde. Wikipedia citeert het doel van de groep als het vinden van middelen om de muziek dichter bij die van de klassieke oudheid te brengen. De solostijl die daarop volgde zette de woorden voorop, en op het toneel uitgeprobeerd werd zij opera.

Een nieuwe manier van zingen

De experimenten leidden tot het stile recitativo, een stijl van gezongen spraak die later nauw met de opera verbonden raakte. De vroege solostijl werd monodie genoemd. Wikipedia noemt Emilio de’ Cavalieri als de eerste die de nieuwe recitatiefstijl gebruikte. De opera gebruikt vandaag de dag nog steeds recitatief: Wikipedia beschrijft het als de passages die het verhaal voortstuwen, gezongen in een stijl die de intonaties van spraak nabootst en benadrukt, tegenover de aria’s, waarin een personage even pauzeert om een gevoel uit te drukken in een meer gestructureerde melodie.

Dafne, de eerste opera

In 1598, aldus Wikipedia, produceerden Jacopo Peri en Ottavio Rinuccini Dafne, dat het artikel beschrijft als de eerste opera, hoewel de muziek verloren is gegaan. Het artikel over opera voegt toe dat het stuk rond 1597 werd geschreven en een jaar later in Florence werd opgevoerd. Omdat Dafne alleen in beschrijvingen bewaard is gebleven, is het werk waarnaar de operageschiedenis gewoonlijk verwijst het volgende, waarvan zowel de woorden als de muziek bewaard zijn gebleven.

Euridice in Palazzo Pitti

Peri's Euridice, op een libretto van Rinuccini naar boeken X en XI van Ovidius' Metamorphoses, werd voor het eerst opgevoerd op 6 oktober 1600 in het Palazzo Pitti in Florence, waarbij Peri zelf de rol van Orfeo zong. Wikipedia vermeldt dat het werd gecreëerd voor het huwelijk van koning Hendrik IV van Frankrijk en Maria de' Medici, en noemt het het eerste muzikale drama in dit genre dat tot op de dag van vandaag bewaard is gebleven. Giulio Caccini schreef zijn eigen Euridice op hetzelfde libretto en publiceerde die eerder.

De plekken die blijven

Het Palazzo Pitti staat nog steeds overeind. In 1565, aldus Wikipedia, liet Cosimo I de' Medici door Giorgio Vasari een doorgang bouwen die het Palazzo Vecchio en het Palazzo Pitti met elkaar verbindt, waarvan een deel boven de Ponte Vecchio loopt. De Cattedrale dell'Immagine, waar het Nessun dorma-concert wordt gehouden, ligt op korte afstand van die brug. Je kunt Peri's oorspronkelijke uitvoering niet horen, maar je kunt wel staan in hetzelfde deel van de stad waar de nieuwe stijl voor het eerst werd gezongen.

Van Florence naar de aria's die je vandaag hoort

De opera verspreidde zich van Florence over heel Italië en daarbuiten, en de aria's in het concert komen uit een veel latere tijd. Wikipedia plaatst de eerste opvoeringen van La traviata en Rigoletto in La Fenice in Venetië, in 1853 en 1851, en Tosca in het Teatro Costanzi in Rome in 1900. Turandot volgde in 1926 in La Scala in Milaan. Geen ervan begon in Florence, en daarom kun je het concert het beste beluisteren als een eerbetoon aan de vorm die deze stad heeft uitgevonden.

Lees verder: Operaconcert in Florence