Ιστορία
Φλωρεντία: εκεί όπου γεννήθηκε η όπερα
Πώς ένας κύκλος Φλωρεντινών ουμανιστών, η Δάφνη του Jacopo Peri και η Ευρυδίκη του 1600 στο Palazzo Pitti έδωσαν στον κόσμο την όπερα, με απλές προτάσεις και πηγές.
Κλείστε τη συναυλία «Nessun Dorma» ↗Γρήγορη απάντηση
Η όπερα γεννήθηκε στη Φλωρεντία στα τελευταία χρόνια του 1500. Ένας κύκλος ουμανιστών, μουσικών και ποιητών που συναντιόταν στο σπίτι του κόμη Giovanni de’ Bardi προσπάθησε να αναβιώσει το αρχαίο ελληνικό δράμα, και τα πειράματά τους οδήγησαν σε ένα νέο τραγουδιστό ύφος. Η Δάφνη του Jacopo Peri, που παρουσιάστηκε στη Φλωρεντία το 1598, θεωρείται η πρώτη όπερα, και η Ευρυδίκη του 1600, που ανέβηκε στο Palazzo Pitti, είναι η αρχαιότερη που σώζεται.
Ο κύκλος στο σπίτι του Bardi
Στη Φλωρεντία, σύμφωνα με τη Wikipedia, ο κόμης Giovanni de’ Bardi υποδεχόταν ουμανιστές, μουσικούς, ποιητές και στοχαστές στο σπίτι του, και ο κύκλος είναι γνωστός ως Florentine Camerata ή Camerata de’ Bardi. Η πρώτη καταγεγραμμένη συνάντησή του έγινε στις 14 Ιανουαρίου 1573, και ήταν πιο δραστήριος από το 1577 έως το 1582. Τα πιο γνωστά μέλη, εκτός από τον Bardi, ήταν ο Giulio Caccini, ο Pietro Strozzi και ο Vincenzo Galilei, ο πατέρας του Galileo. Ο ποιητής Ottavio Rinuccini, που αργότερα έγραψε τα πρώτα λιμπρέτα όπερας, ίσως συμμετείχε ως νέος.
Τι επιδίωκαν
Η ομάδα πίστευε ότι η μουσική είχε διαφθαρεί και ότι η αναβίωση των αρχαίων ελληνικών μορφών θα μπορούσε να βελτιώσει τόσο τη μουσική όσο και την κοινωνία. Τα πειράματά της αφορούσαν κυρίως το ελληνικό δραματικό ύφος, και επέκρινε την πολυφωνία, όπου ακούγονται ταυτόχρονα πολλές μελωδικές γραμμές, επειδή συσκότιζε το τραγουδισμένο κείμενο. Η Wikipedia παραθέτει τον στόχο της ομάδας ως την αναζήτηση μέσων για να φέρει τη μουσική πιο κοντά σε εκείνη των κλασικών χρόνων. Το σόλο ύφος που ακολούθησε έβαζε πρώτα τις λέξεις, και δοκιμασμένο στη σκηνή έγινε όπερα.
Ένας νέος τρόπος τραγουδιού
Τα πειράματα οδήγησαν στο stile recitativo, ένα ύφος τραγουδισμένου λόγου που αργότερα συνδέθηκε στενά με την όπερα. Το πρώιμο σόλο ύφος ονομάστηκε μονωδία. Η Wikipedia αναφέρει τον Emilio de’ Cavalieri ως τον πρώτο που χρησιμοποίησε το νέο ρετσιτατίβο ύφος. Η όπερα χρησιμοποιεί ρετσιτατίβο ακόμη και σήμερα: η Wikipedia το περιγράφει ως τα αποσπάσματα που προωθούν την πλοκή, τραγουδισμένα σε ύφος σχεδιασμένο να μιμείται και να τονίζει τις τονικές διακυμάνσεις του λόγου, σε αντιδιαστολή με τις άριες, όπου ένας χαρακτήρας σταματά για να εκφράσει ένα συναίσθημα σε μια πιο δομημένη μελωδία.
Η Δάφνη, η πρώτη όπερα
Το 1598, σύμφωνα με τη Wikipedia, ο Jacopo Peri και ο Ottavio Rinuccini παρήγαγαν τη Δάφνη, την οποία το λήμμα περιγράφει ως την πρώτη όπερα, αν και η μουσική της έχει χαθεί. Το λήμμα για την όπερα προσθέτει ότι το έργο γράφτηκε γύρω στο 1597 και παίχτηκε στη Φλωρεντία ένα χρόνο αργότερα. Επειδή η Δάφνη σώζεται μόνο σε περιγραφές, το έργο στο οποίο συνήθως στρέφεται η ιστορία της όπερας είναι το επόμενο, που διαθέτει τόσο τα λόγια όσο και τη μουσική του.
Η Ευρυδίκη στο Παλάτσο Πίττι
Η Ευρυδίκη του Peri, σε λιμπρέτο του Rinuccini βασισμένο στα βιβλία X και XI των Μεταμορφώσεων του Οβιδίου, πρωτοπαρουσιάστηκε στις 6 Οκτωβρίου 1600 στο Παλάτσο Πίττι της Φλωρεντίας, με τον ίδιο τον Peri να τραγουδά τον Ορφέα. Σύμφωνα με τη Wikipedia, δημιουργήθηκε για τον γάμο του βασιλιά Ερρίκου Δ΄ της Γαλλίας και της Μαρίας των Μεδίκων, και χαρακτηρίζεται ως το πρώτο τέτοιο μουσικό δράμα που σώζεται έως σήμερα. Ο Giulio Caccini έγραψε τη δική του Ευρυδίκη στο ίδιο λιμπρέτο και την εξέδωσε πρώτος.
Τα μέρη που παραμένουν
Το Παλάτσο Πίττι στέκει ακόμη. Το 1565, σύμφωνα με τη Wikipedia, ο Cosimo I de’ Medici ανέθεσε στον Giorgio Vasari να χτίσει ένα πέρασμα που συνδέει το Παλάτσο Βέκιο με το Παλάτσο Πίττι, μέρος του οποίου περνά πάνω από την Πόντε Βέκιο. Η Cattedrale dell’Immagine, όπου πραγματοποιείται η συναυλία Nessun dorma, βρίσκεται σε μικρή απόσταση από εκείνη τη γέφυρα. Δεν μπορείτε να ακούσετε την αυθεντική παράσταση του Peri, αλλά μπορείτε να σταθείτε στο ίδιο σημείο της πόλης όπου πρωτοτραγουδήθηκε το νέο ύφος.
Από τη Φλωρεντία στις άριες που ακούτε σήμερα
Η όπερα εξαπλώθηκε από τη Φλωρεντία σε όλη την Ιταλία και πέρα από αυτήν, και οι άριες της συναυλίας προέρχονται από πολύ μεταγενέστερες εποχές. Σύμφωνα με τη Wikipedia, οι πρώτες παραστάσεις της Τραβιάτα και του Ριγκολέτο δόθηκαν στη La Fenice της Βενετίας, το 1853 και το 1851 αντίστοιχα, και της Τόσκα στο Teatro Costanzi της Ρώμης το 1900. Η Τουραντό ακολούθησε στη La Scala του Μιλάνου το 1926. Καμία από αυτές δεν ξεκίνησε στη Φλωρεντία, γι’ αυτό και η συναυλία ακούγεται καλύτερα ως φόρος τιμής στη μορφή που εφηύρε η πόλη.
Διαβάστε στη συνέχεια: Συναυλία όπερας στη Φλωρεντία
Συχνές ερωτήσεις
Πού ξεκίνησε η όπερα;
Στη Φλωρεντία, στα τέλη του 1500, ανάμεσα σε ουμανιστές και μουσικούς που συγκεντρώνονταν στο σπίτι του κόμη Giovanni de’ Bardi.
Ποια ήταν η πρώτη όπερα;
Η Wikipedia χαρακτηρίζει τη «Δάφνη» του Τζάκοπο Πέρι, που ανέβηκε στη Φλωρεντία το 1598, ως την πρώτη όπερα, ωστόσο η μουσική της έχει χαθεί.
Ποια είναι η παλαιότερη σωζόμενη όπερα;
Η Ευρυδίκη του Πέρι, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 6 Οκτωβρίου 1600 στο Παλάτσο Πίττι στη Φλωρεντία.
Πηγές